Bilardo nasıl oynanır? Kurallar ve puan hesaplama

Amerikan bilardosu (8, 9 ya da 10 top), düz bilardo (14.1), 3 bant ya da snooker: çeşidi kurallardan seç. Amerikan bilardosunda masa (frame) sayısıyla, 14.1 ve 3 bantta hedef sayıyla, snooker’da frame’lerle oynanır.

8 top / 9 top / 10 top

• Altı cepli masa
• 8, 9 ve 10 top

Amaç: Masadaki topları kurallara göre sokup her masayı (frame) kazanmak; belirlenen masa sayısına ilk ulaşmak.

Hazırlık

• 8 topta 15 top üçgene dizilir, 8 numara ortaya.
• 9 topta 1’den 9’a dokuz top elmas şeklinde dizilir; 1 önde, 9 ortada.
• 10 topta on top üçgende, 10 ortada.
• Açışı (break) kimin yapacağına yazı turayla ya da bant atışıyla karar verilir.

Oynanış

1. 8 topta açıştan sonra bir oyuncu düz renkli (1–7) ya da çizgili (9–15) bir top sokunca o grup onun olur.
2. Kendi grubunu bitiren 8’i, hangi cebe atacağını söyleyerek sokar.
3. 9 ve 10 topta istaka topu her atışta önce masadaki en küçük numaralı topa değmelidir.
4. Sonra hangi top girerse girsin sayılır.
5. 10 topta atış söylenerek yapılır.
6. Faul: istaka topunu sokmak, yanlış topa önce değmek ya da hiçbir topun banda gitmemesi.
7. Faulde rakip istaka topunu masada istediği yere koyar.

Puanlama

• 8 topta grubunu bitirip 8’i söylediği cebe sokan masayı kazanır.
• 8’i erken ya da istaka topuyla birlikte sokan masayı kaybeder.
• 9 topta 9’u, 10 topta 10’u kurallara uygun sokan kazanır.
• 9 topta açışta 9’u sokmak da masayı kazandırır (“golden break”).
• Her masa bir sayıdır.

Oyunun sonu

• Maç “race” olarak oynanır: Belirlenen sayıda masayı ilk kazanan (ör. 5 masaya) maçı alır.
• Açış sırası masadan masaya değişebilir ya da kazanan açar; masanızda baştan kararlaştırın.

Not

• Eşli oyunda takım arkadaşları sırayla atar.
• Bazı masalar 8 topta “cep söyleme”yi yalnızca 8 için, bazıları her top için ister.
• Barlarda kaybeden kalkar, kazanan masada kalır.
• Açıştan masayı tek başına bitirmeyi (break and run) uygulamada işaretleyebilirsin.

Düz (14.1)

• 15 top
• Genellikle 100 sayıya

Amaç: Hedef sayıya (genellikle 100, resmî maçlarda 125–150) ilk ulaşmak. Masadaki her top, söylenen cebe sokulursa 1 sayıdır.

Hazırlık

• 15 top üçgene dizilir.
• Açışta oyuncu ya bir topu ve cebini söyleyip sokmak ya da iki topu ve beyaz topu banda göndermek zorundadır.
• Yoksa faul olur.

Oynanış

1. Her atıştan önce hangi topun hangi cebe gireceği söylenir.
2. Hangi top olduğu önemsizdir; renk ya da numara yoktur.
3. Söylenen top girdiği sürece oyuncu masada kalır.
4. On dört top girince on beşinci yerinde bırakılır, girenler yeniden üçgene dizilir.
5. Seri kesilmeden devam eder; “sürekli” (continuous) adı buradan gelir.

Puanlama

• Sokulan her top 1 sayıdır.
• Her faul 1 sayı düşürür: beyazın cebe girmesi, bant şartının yerine gelmemesi, masadan top çıkması.
• Aynı oyuncu üst üste üç kez faul yaparsa ayrıca 15 sayı kaybeder ve sayacı sıfırlanır.
• Uygulamada her seride giren top sayısını ve seri faulle bittiyse bunu girersin.
• Üçüncü faulü uygulama kendisi sayar.

Oyunun sonu

• Hedef sayıya ilk ulaşan kazanır.
• Seri ne kadar uzun olursa olsun, hedefe ulaşıldığı an oyun biter.

Not

• Gündelik oyunda 50 ya da 75 sayıya oynanır.
• Bazı masalar üç faul cezasını uygulamaz.
• Hedef sayıyı ve üç faul cezasını masa kurallarından değiştirebilirsin.
• Tek seride 14 top (bütün bir masa) özel bir seri olarak altın renkle gösterilir.

3 bant

• Cepsiz masa
• 3 top

Amaç: Üç bant kuralına uygun sayılar yapıp hedef sayıya ilk ulaşmak.

Hazırlık

• İki istaka topu (beyaz ve sarı, her oyuncunun kendi topu) ve bir kırmızı.
• Açış (ilk vuruş) yazı turayla ya da bant atışıyla belirlenir.
• Topların açış yerleri masada işaretlidir.

Oynanış

1. Kendi topuna vurursun.
2. Topun diğer iki topa da değmelidir.
3. İkinci topa değmeden önce en az üç kez banda çarpmalıdır; bantlar aynı ya da farklı olabilir.
4. Sayı yaptıkça atmaya devam edersin.
5. İlk başarısız atışta seri biter ve sıra rakibe geçer.

Puanlama

• Her kurallı vuruş bir sayıdır.
• Seride kaç sayı yaptığın yazılır.
• Ortalama, toplam sayının seri (istaka) sayısına bölümüdür ve oyuncunun seviyesini gösterir.
• En yüksek seri de ayrıca not edilir.

Oyunun sonu

• Hedef sayıya (ör. 25, 30 ya da 40) ilk ulaşan kazanır.
• Eşit seri kuralında açan oyuncu hedefe ulaşırsa rakip son serisini atar.
• O da ulaşırsa oyun berabere biter ya da masa uzatmaya karar verir.

Not

• Serbest (top-top) oyunda bant şartı yoktur.
• Tek bantta istaka topu ikinci topa değmeden önce en az bir kez banda çarpar.
• Türkiye’de turnuvalarda 3 bant çoğunlukla 30 ya da 40 sayıya ve süre sınırıyla oynanır.

Snooker

• 15 kırmızı
• 6 renkli top

Amaç: Topları doğru sırayla sokup frame’i rakipten fazla puanla bitirmek.

Hazırlık

• Büyük, cepli bir masada kırmızılar üçgene, renkli toplar kendi noktalarına dizilir.
• Sarı 2, yeşil 3, kahverengi 4, mavi 5, pembe 6, siyah 7 puandır.
• Beyaz istaka topudur.

Oynanış

1. Sıranda önce bir kırmızı sokmalısın, sonra istediğin bir renkli topu; ardından yine kırmızı, yine renkli.
2. Sokulan renkli top, kırmızılar bitene kadar yerine geri konur.
3. Kırmızılar bitince renkliler sırayla sokulur: sarıdan siyaha.
4. Top sokamadığında sıra rakibe geçer.
5. Sıra sendeyken art arda yapılan puan “seri”dir (break).

Puanlama

• Kırmızı 1, renkliler 2’den 7’ye puandır.
• Faul: yanlış topa önce değmek, beyazı sokmak, hiçbir topa değmemek.
• Faul rakibe en az 4, değilen top daha değerliyse o kadar puan yazdırır.
• Tek seride yapılabilecek en yüksek puan 147’dir.

Oyunun sonu

• Son siyah girince frame biter; puanı daha yüksek olan frame’i alır.
• Maç “best of” oynanır: 5 frame’lik maçta 3 frame alan kazanır.
• Puanlar eşitse siyah top yeniden konup oynanır.

Not

• Kısa oyunlar için 6 ya da 10 kırmızıyla oynanabilir.
• Eşli oyunda takım arkadaşları sırayla atar.
• Uygulamada frame sonundaki puanları ve istersen en yüksek seriyi girersin.